21 grudnia w Urzędzie Miasta Racibórz odbyło się spotkanie okolicznościowe upamiętniające postać Jana Darowskiego. W ten sposób zakończono inicjatywę lokalną, która polegała na utworzeniu skweru Jana Darowskiego w 15. rocznicę śmierci pochodzącego z Brzezia poety. Z inicjatywą wyszło Stowarzyszenie Śląskie Porozumienie Gospodarcze ŚLĄSK.ONLINE, którego jednym z kluczowych działań jest edukacja i jakość życia, co pokrywało się z założeniami konkursu miasta w takich obszarach jak: wzmacnianie tożsamości narodowej i patriotyzmu lokalnego, edukacja lokalna, poprawa jakości życia, nowy walor dla turystyki pieszej i rowerowej oraz promocja Raciborza w kraju i na świecie.

Podczas spotkania o twórczości Jana Darowskiego mówił dr Jan Wolski – pracownik naukowy Instytutu Filologii Polskiej Uniwersytetu Rzeszowskiego, pod redakcją którego ukazała się seria wydawnicza „Dzieła Jana Darowskiego”, natomiast związki poety z Brzeziem przedstawiła Małgorzata Rother-Burek, która przez kilkanaście lat przyjaźniła się z Janem Darowskim i była jedną z pierwszych osób przywracających w Brzeziu pamięć o poecie.

Jan Darowski to poeta urodzony w Brzeziu nad Odrą. Znany w kręgach literackich raciborzanin należał do grona pisarzy emigracyjnych i był jednym z wybitnych pisarzy, poetów i tłumaczem londyńskiej grupy pisarzy „Kontynentów”. Trwająca od wielu lat inicjatywa lokalnej społeczności pozwoliła dotychczas na przybliżenie sylwetki mieszkańcom Raciborza, odkrywanie twórczości, wydanie w Raciborzu pierwszego w historii tomiku wierszy „Powroty” oraz zorganizowanie w Raciborzu Roku Pamięci Jana Darowskiego oraz nadaniu imienia rondu.

Teraz imieniem Jana Darowskiego nazwano skwer u zbiegu ul. Markowckiej i S. Drzewieckiego. Jego lokalizacja bardzo wymownie wiąże się z postacią poety – znajduje się na drodze z Brzezia do Raciborza, w bezpośrednim sąsiedztwie dawnej granicy. Ponadto w tym miejscu od ronda i skweru wychodzą cztery drogi, które prowadzą w różne strony: na Śląsk, ziemię opolską czy Republikę Czeską, symbolicznie przypominając, że człowiek może podążać w różne strony świata – co jest tym bardziej wymowne, iż Jan Darowski w swojej drodze życia przemierzył świat, by osiąść na obczyźnie, przeżył życie w Londynie, by powrócić po śmierci do rodzinnego Brzezia. Skwer imienia Jana Darowskiego jest okazją do zapoznania się z sylwetką poety dzięki tablicy informacyjnej oraz miejscem odpoczynku wśród zieleni dla spacerowiczów, rowerzystów i na potrzeby lekcji edukacyjnych.

Jan Darowski w wielu utworach zawarł tęsknotę do rodzinnych stron. Najbardziej znamiennym wierszem jest „Aleja”, w której wspomina dawna aleję lipową, która prowadziła z Raciborza do Brzezia oraz dalej, m.in. w kierunku Rybnika. Aleja lipowa opisywana jest w wielu innych historycznych opracowaniach m.in. jako droga prowadząca do miejsc wypoczynku mieszczan takich jak restauracja Widok. Dlatego wśród posadzonych drzew znalazły się lipy symbolizujące wspomnienia zawarte w słowach poety. Pojawiły się też ławki, stolik, stojaki na rowery i tablica informacyjna, a także nasadzenia roślin miododajnych i rodzimych.

W ramach przedsięwzięcia powstała również strona internetowa jandarowski.pl, która przybliża sylwetkę poety i jego twórczość.

zobacz również artykuły związane z Janem Darowskim na portalu raciborz.com.pl

Tematem artykułu jest interpretacja wierszy Jana Darowskiego, które wskazują na problem niemożności powrotu poety do rodzinnego miasta – Brzezia nad Odrą. Choć symbolicznie zamyka on drzwi do przestrzeni, w której kiedyś żył, nadal trzyma klucz, jakby zostawiał sobie szansę na zmianę swojej decyzji. Boi się, że otworzy w ten sposób przestrzenie, do których nie chce wejść, zatem bada naturę klucza i początkowo próbuje się go pozbyć. Kiedy mu się nie udaje zapomnieć o kluczu, udowadnia jego nieporęczność i niefunkcjonalność. Autor „Drzewa sprzeczki” ostatecznie używa go w inny sposób – dla zabezpieczenia wspomnień o swoim miejscu urodzenia i dzieciństwa. Zamykając je poprzez metaforyczne „obracanie” klucza, stara się je chronić – jako swoją arkadię – przed „zaśmiecaniem”.

Więcej: https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-doi-10_15584_tik_2020_20/c/1474-1396.pdf

zobacz również artykuły związane z Janem Darowskim na portalu raciborz.com.pl

Książka zawiera biografie i twórczość poetów londyńskich „Kontynentów”: Andrzeja Buszy, Bogdana Czaykowskiego, Adama Czerniawskiego, Floriana Śmieji i Jana Darowskiego. Stanowili oni szczególną grupę literacką, która jako pierwsza w dziejach polskiej literatury dojrzewała i debiutowała na obczyźnie – w Londynie na przełomie lat 50. i 60. ubiegłego wieku. – Czesław Miłosz uważał, że pierwszą książką, jaką powinni wydać, jest nie antologia wierszy, ale antologia biografii. Tragicznych, ale fascynujących biografii (…). Poeci londyńskich „Kontynentów” – nie wszyscy już w sensie fizycznym, ale poprzez swoją twórczość – nadal żyją, a ta książka ma jeszcze dodatkowo ożywić recepcję i znajomość ich poezji wśród, zwłaszcza młodych, czytelników i miłośników literatury w Polsce – pisze Jerzy Sikora.

Małe eseje. Jan Darowski
Martyna Wrońska/Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach – Studia Filologiczne Uniwersytetu Jana Kochanowskiego (2018)

Artykuł odnosi się do życia i twórczości pisarza, krytyka literackiego Jana Darowskiego. Przywołane w nim zostają wybrane tytuły z drugiego rozdziału „Esejów” pod redakcją Jana Wolskiego, tytułowych „Małych Esejów”. Zostają poddane ogólnej analizie oraz zestawione ze sobą w określonym porządku. W zestawieniu stanowią przekrojowy wycinek twórczości Darowskiego, przybliżając niektóre właściwości jego esejów.

Więcej: https://studiafilologiczne.ujk.edu.pl/sf/download/Martyna%20Wro%C5%84ska.pdf?tennumer=310

zobacz również artykuły związane z Janem Darowskim na portalu raciborz.com.pl

Artykuł omawia wzajemną interpretację biografii i literatury. Przedmiotem analizy jest biografia Jana Darowskiego, pisarza związanego przez wiele lat z grupą literacką „Kontynenty”. Przeszłość przywołana we wspomnieniach Darowskiego ma strukturę hierarchiczną – obok dłuższych odcinków czasowych, stanowiących ramy dla opowiadań, pojawiają się odcinki krótsze (np. wydarzenia mierzone w dniach, tygodniach, miesiącach), które uzupełniane są istotnymi dla autora epizodami. Biografia Darowskiego ukazuje tragedię ludzi, którzy podobnie jak pisarz uwikłali się w historię i stali się właściwym kontekstem dla interpretacji sensów zawartych w jego utworach.

Więcej: https://repozytorium.ur.edu.pl/bitstreams/17a2c013-9bc2-464a-9c12-c1fc78e4270f/download

zobacz również artykuły związane z Janem Darowskim na portalu raciborz.com.pl

„(…) to pióro nie byle jakie i umysł, choć dopiero z papierów zmartwychwstający. To mnie zresztą za bardzo nie dziwi, jako że przyszło mu być emigrantem. Żył niemal na innej planecie, patrząc na Polskę z bezpiecznego dystansu. Co więcej, nie rozpychał się Darowski na jarmarku literackiej próżności. Emigranckim, oczywiście. Przyglądał mu się z rezerwą, a kto wie czy nie nawet z niesmakiem. Tam, w Albionie. Ale czy na polskim byłoby inaczej? Do jarmarku nie pasował, kwalifikował się raczej do Hyde-Parku. Poza tym, gdzie mu tam do uniwersytetów! Jego doktoratem było samo życie. Lektury. Myślenie. Trzeźwy ogląd rzeczy. Nie czułby się pewnie dotknięty, gdybym tu napisał – samouk. Bo trudno o większy komplement. Kto się bowiem sam nie uczy, nie uczy się wcale, tylko jest nauczany. Toteż samouków mam w wielkim poważaniu” – Henryk Wanieks

Więcej: https://www.cultureave.com/zmartwychwstanie-z-posmiertnych-papierow-jan-darowski/

zobacz również artykuły związane z Janem Darowskim na portalu raciborz.com.pl

Adam Darowski, syn Jana Darowskiego, któremu poświęcona była naukowa konferencja w raciborskiej bibliotece, na wstępie swojego przemówienia przyznał:  kiedy dowiedziałem się, że mam tutaj zabrać głos zastanawiałem się o czym mogę powiedzieć. Analizy wierszy się nie podejmę ale wyszperałem trochę albumów ze zdjęciami i pomyślałem, że mogę się nimi podzielić i opowiedzieć coś o czym zwyczajnie tutaj w Raciborzu nie wiecie… o zwykłym życiu rodzinnym Jana Darowskiego w Londynie. Na ekranie pojawiają się kolejne zdjęcia, na których młody Jan Darowski bawi się z dziećmi. Syn Adam wspomina sytuacje, które pamięta jak dziś, na jednym z nich z bratem Markiem w chwili gdy pokłócili się o łopatkę… –  bardzo ciepło opowiada o ojcu Adam. Na innym zdjęciu ojciec w otoczeniu znaczących postaci z branży wojskowej, na kolejnym historia spotkania z Zbigniewem Herbertem, podczas którego planowali wyjechać na ich przygodę życia.  Herbert pojechał, napisał potem Przesłanie Pana Cogito i był sławny, a tata został w Londynie z małymi dziećmi – z uśmiechem dodaje.  Tak, tego nikt w Raciborzu nie wiedział wcześniej o Janie Darowskim.

Adam Darowski – podczas wspomnień o ojcu.

Dr hab. prof. UR Alicja Jakubowska-Ożóg (Uniwersytet Rzeszowski) przedstawiła referat: Jana Darowskiego wspomnienia o wojnie. Wybrane wątki.

Prof. dr hab. Marian Kisiel (Uniwersytet Śląski) natomiast omawiał ciekawie zagadnienie w referacie: W środku i na zewnątrz. O poezji Jana Darowskiego.

Mgr Małgorzata Rother-Burek – „Są biegi, w których wygrywa ostatni” – związki Jana Darowskiego z Raciborzem/ Brzeziem.

Z Janem Darowski nie spotkałam się nigdy osobiście – zaczęła swoje wystąpienie Małgorzata Rother-Burek. …jednak 15 lat znajomości, ośmielę się rzec  przyjaźni poprzez pismo Brzeski Parafianin, stanowi dla mnie niezwykłą „przygodę literacką”. Już pierwsza rozmowa telefoniczna przed laty uświadomiła mi, że dziwnym zbiegiem okoliczności, zostałam przez poetę włączona w krąg jego osobistego, noszonego w sercu, czarownego świata młodzieńczych lat. Wielokrotnie wypowiadał się, Ziemia „brzesko-górnośląska jest moim „kamieniem probieżnym” wartości wszystkiego co w życiu najważniejsze (…) tyle, że moja głowa nigdy nie mogła zmieścić się w Brzeziu (…) latała po szerokim świecie, jednak moje serce zawsze należało i będzie należeć do Brzezia nad Odrą.

Przez te wszystkie lata czekaliśmy na przyjazd poety do rodzinnej miejscowości, życie jednak dyktowało inaczej – choroba poety, pobyty w szpitalach, rehabilitacje; w kolejnych listach, rozmowach telefonicznych odczuwało się, że  Brzezie, ziemia raciborska pozostanie na zawsze swoistym sacrum poety, mickiewiczowskim „krajem lat dziecinnych”, do których nie będzie dane mu powrócić.  W wystąpieniu Małgorzaty Rother-Burek nie zabrakło bardzo osobistej refleksji, w której przywoływała długie rozmowy telefoniczne, które prowadziła z Janem Darowskim.  W nich wspominała też przyjaciela Floriana Śmieję, który mawiał „Gdybym wcześniej wiedział, że przejdziemy do historii, że będą prace na nasz temat pisać – to bym się bardziej przyłożył. No ale myśmy robili coś nie mając ani pieniędzy, ani perspektyw  żadnych, robiąc to cośmy w tym czasie umieli zrobić. Byliśmy młodzi, pisaliśmy najchętniej wiersze, uczucia żądały jakiegoś uzewnętrznienia. Potem była proza… – w monologu wybrzmiały bardzo proste słowa Floriana Śmieji. Nie drukowaliśmy wówczas wiele, zwłaszcza Janek. Był człowiekiem szczerym, z otwartą przyłbicą, atakował pewne rzeczy, co nie podobało się redaktorom (…) nie bał się poruszać pewnych spraw i za to mu chwała. Z tej skromności wyszła jakaś wielka cierpliwość w stosunku do drukowania swoich utworów. On się nie spieszył aby drukować, inni zaś – zanim napisali, już mieli wydawcę…” – tak charakteryzuje poetę Florian Śmieja.

Mało uważny słuchacz nie zadał sobie pytania:  Jak ma być znany pisarz, który nie publikuje? Którego wiersze i eseje czekały w szufladzie kilkadziesiąt lat? W 2008 roku w Raciborzu został wydany pierwszy w Polsce wybór wierszy „Powroty”, zaś kolejne dzieła  wydał Uniwersytet Rzeszowski dopiero po śmierci Jana Darowskiego, po tym jak Zakładowi Literatury Polskiej XX wieku Uniwersytetu Rzeszowskiego żona Barbara przekazała niepublikowane zbiory.

„Są biegi, w których wygrywa ostatni” – cytowała Małgorzata Rother-Burek, zdanie jakże dosłownie odpowiadające na pytanie: kiedy Jan Darowski będzie znany w Raciborzu? Dla niego czas nastał teraz. Teraz świat poznał pisarza z Brzezia nad Odrą, teraz w Polsce opublikowano niemal wszystkie jego utwory, teraz nastał czas aby Racibórz powoli odkrywał wartość jego twórczości i nie tylko nie zapominał o wielkiej postaci z naszej ziemi ale chlubił się nią i szczycił.  A młodzież w szkołach edukował.

W 2012 roku z inicjatywy redakcji pisma Brzeski Parafianin, wydawnictwo Raciborskie Media  ogłosiło rok Jana Darowskiego w 85 rocznicę urodzin poety z Brzezia.  To wówczas miała miejsce m.in. pierwsza konferencja w Rzeszowie, podczas której Racibórz poznawał twórczość odkrywanych stopniowo utworów.  Pięć lat później, w dziewięćdziesiątą rocznicę urodzin Jana Darowskiego, w grudniu 2016 roku rondu przy zbiegu ulic Rybnickiej, Markowickiej i S. Drzewieckiego nadano imię Jana Darowskiego aby w ten sposób nie tylko upamiętnić postać znaną w kręgach literackich ale głównie po to aby mieszkańcy Raciborza i okolic również wiedzieli, że urodzony w Brzeziu Jan Darowski to uznany w świecie poeta, tłumacz, eseista.  (o nadaniu imienia Jana Darowskiego rondu przy granicy z Brzeziem)

Dr hab. prof. UR Zenon Ożóg (Uniwersytet Rzeszowski) – podczas wykładu: Jan Darowski o słowiańskich i polskich fantazmatach.

Dr hab. prof. UR Magdalena Rabizo – Birek (Uniwersytet Rzeszowski) – w swoim referacie zwróciła uwagę na ciekawe szczegóły mało znanych wierszy szpitalnych Jana Darowskiego.

Dr Jan Wolski na zakończenie konferencji zorganizowanej (12 maja 2017) przez Miejską i Powiatową Bibliotekę Publiczną im. Ryszarda Kincla w Raciborzu oraz Wydział Filologiczny Uniwersytetu Rzeszowskiego, która odbywała się pod patronatem Prezydenta Miasta Raciborza w ramach obchodów 800-lat Praw Miejskich Raciborza oraz Tygodnia Bibliotek 2017, niejako podsumował poruszone w referatach wątki zarówno analizy utworów jak i odkrywania nieznanej jeszcze do końca twórczości. Nawiązał do wydanych tomów wierszy oraz esejów. Podkreślił wysoką wartość spuścizny raciborskiego twórcy w literaturze polskiej i zaproponował aby poznać  ją koniecznie w całości. Zauważył też, że niecodzienną formą jaką otrzymujemy w lekturze są małe utwory zawarte w kilku zdaniach, czasem jednym. Okruchy… To takie trudne do zdefiniowania formy, w których autor zawarł czasem przewrotnie, czasem dobitnie, innym razem z niesamowitą  trafnością spostrzeżenia, które są esencją życiowej mądrości. Z jednaj strony mieliśmy nie lada problem jak te utwory, krótkie zdania, sklasyfikować; z drugiej strony powstałe  „okruchy” są może najlepsze aby od nich zacząć poznawanie  bogatego wnętrza naszego autora z Brzezia – zakończył Jan Wolski referat, którego temat brzmiał: Jan Darowski mało znany.

zobacz również artykuły związane z Janem Darowskim na portalu raciborz.com.pl

Wśród gości znalazły się m.in. siostra Jana Darowskiego Łucja Bugdol i Helena Burek, przyjaciółka poety z dzieciństwa.

Jan Darowski urodził się 22 grudnia 1926 roku w Brzeziu nad Odrą. Podczas wojny uczył się drukarstwa w raciborskiej drukarni Braci Mayerów. Po wojnie osiadł w Londynie, gdzie uczył się, pracował i pisał. Jako pierwszy dokonał przekładu na język polski poezji D.H.Lawrense’a dla wielotomowej antologii poezji angielskiej. Obecnie uznawany jest za jednego z najlepszych tłumaczy poezji polskiej na język angielski. Jan Darowski wydał dwa tomy poezji: „Drzewo sprzeczki” (1969) oraz „Niespodziewane żywoty” (1990). W 2008 roku ukazał się pierwszy w Polsce tomik poezji „Powroty” opracowany przez redakcję pisma „Brzeski Parafianin”, a wydany przez wydawnictwo Raciborskie Media.

Londyńczyk z polskim paszportem – tak w środowisku określano Jana Darowskiego, który do końca życia zachował wyłącznie polskie obywatelstwo. Jego polskość, przywiązanie do ojczyzny, w tym w szczególności do Brzezia „kraju lat dziecięcych” odczytać można na kartach jego poezji.

Jego prochy zostały pochowane, zgodnie z ostatnią wolą poety, w rodzinnej miejscowości na cmentarzu w Brzeziu 26 lipca 2008 roku (poeta zmarł 4 lipca 2008 roku).

W 2011 roku z inicjatywy mieszkańców Brzezia obchodzony był w Raciborzu Rok Jana Darowskiego (85. rocznica urodzin), zwieńczony konferencją naukową w Rzeszowie, podczas której z referatem „Związki Jana Darowskiego z Ziemią Raciborską Brzezie nad Odrą – Londyn – Brzezie” wystąpiła Małgorzata Rother-Burek. Rzeszowskie Stowarzyszenie Literacko-Artystyczne „Fraza” wydało pośmiertnie „Eseje” (2013) oraz „Poezja” (2015). W 2012 roku została wydana autobiografia Jana Darowskiego „Unsere”, która otrzymała nominację do Śląskiego Wawrzynu Literackiego.

Katarzyna Przypadło

zobacz również artykuły związane z Janem Darowskim na portalu raciborz.com.pl

– O Darowskim – tłumaczu, poecie, eseiście, mówi już cały świat. Nie może więc być tak, żeby w jego rodzinnym mieście o nim nie pamiętano. Stąd inicjatywa, by jego imieniem nazwać to rondo, znajdujące się przy słynnej brzeskiej alei – mówił Ireneusz Burek podczas krótkiego spotkania przy rondzie u zbiegu ulic Rybnickiej, Markowickiej i S. Drzewieckiego w Raciborzu.

Z inicjatywą takiego upamiętnienia poety wyszło wydawnictwo Raciborskie Media oraz Małgorzata Rother-Burek – wieloletnia przyjaciółka Darowskiego i swego rodzaju rzeczniczka jego twórczości w regionie, który do końca życia uważał za swoją małą ojczyznę.

W uzasadnieniu wyboru miejsca upamiętnienia czytamy: „Lokalizacja wskazanego we wniosku ronda bardzo wymownie wiąże się z postacią poety. Występuje bowiem na drodze z Brzezia do Raciborza, w bezpośrednim sąsiedztwie  dawnej granicy pomiędzy Raciborzem a Brzeziem  (zaledwie kilkadziesiąt metrów od tablicy z nazwą dzielnicy Brzezie). Ponadto od ronda wychodzą cztery drogi, które prowadzą w różne strony: na Śląsk, ziemię opolską czy Republikę Czeską,  symbolicznie przypominając, iż człowiek może podążać w różne strony świata”.

W krótkiej uroczystości przy rondzie oprócz pomysłodawców nadania imienia wzięli również prezydent miasta i starosta raciborski, dyrektor Miejskiej i Powiatowej Biblioteki Publicznej w Raciborzu oraz mieszkańcy Brzezia z koleżanką Darowskiego z dzieciństwa na czele.

Mirosław Lenk podkreślał, że oddolne inicjatywy, takie jak prośba o upamiętnienie wielkiego brzezika, są bardzo istotne – ponieważ wynikają z emocjonalnego zaangażowania ludzi.

O osobistej relacji z poetą opowiadała również Małgorzata Rother-Burek. Ze wzruszeniem przyjęto również odczytanie przez nią jednego z najsłynniejszych wierszy Darowskiego pt. „Brzeską aleją”.

Wszyscy uczestnicy spotkania przy rondzie zgodzili się nie tylko co do obowiązku upamiętniania twórcy rodem z Brzezia, ale akcentowali także konieczność rozpowszechniania wiedzy na jego temat, zwłaszcza wśród młodzieży. – Darowski to poeta, pisarz dopiero odkrywany i wszyscy wciąż możemy się dowiedzieć o nim czegoś nowego – powiedział Ireneusz Burek.

/kc/

zobacz również artykuły związane z Janem Darowskim na portalu raciborz.com.pl

W uzasadnieniu wyboru miejsca upamiętnienia napisano: „Lokalizacja wskazanego we wniosku ronda bardzo wymownie wiąże się z postacią poety. Występuje bowiem na drodze z Brzezia do Raciborza, w bezpośrednim sąsiedztwie dawnej granicy pomiędzy Raciborzem a Brzeziem (zaledwie kilkadziesiąt metrów od tablicy z nazwą dzielnicy Brzezie). Ponadto od ronda wychodzą cztery drogi, które prowadzą w różne strony: na Śląsk, ziemię opolską czy Republikę Czeską, symbolicznie przypominając, iż człowiek może podążać w różne strony świata”. W spotkaniu oprócz pomysłodawców nadania imienia wzięli również: ówczesny prezydent miasta Mirosław Lenk i starosta raciborski Ryszard Winiarski, dyrektor Miejskiej i Powiatowej Biblioteki Publicznej w Raciborzu Małgorzata Szczygielska oraz mieszkańcy Brzezia z przyjaciółką poety z dzieciństwa na czele – Heleną Burek.

Relacja: https://jandarowski.pl/2016/12/16/o-darowskim-przy-jego-rondzie/

Drugi tom z serii „Dzieła Jana Darowskiego” wydawanej przez Stowarzyszenie Literacko-Artystyczne Fraza w Rzeszowie pod redakcją Jana Wolskiego. Zawiera dzieła Jana Darowskiego: wiersze, eseje i szkice.